Direct naar inhoud

Bereik echte verandering in relatie met jongeren en ouders

Hoe bouw ik een samenwerkingsrelatie op met ouders of jongeren in een hulptraject? Hoe behoud ik deze relatie of hoe herstel ik het wanneer dit nodig is?

Verandering aanbrengen in situaties van jongeren en ouders die te maken hebben met jeugdhulp kan ingewikkeld zijn. Zo heb je als hulpverlener in de jeugdhulp soms te maken met 'weerstand' bij deze jongeren, en hun ouders. Uitspraken als 'hij is ongemotiveerd' of 'ouders willen niet meewerken' komen nogal eens voorbij in de praktijk.

Het stellen van behandeldoelen krijgt vaak eerder voorrang dan het opbouwen van een relatie. Tijdsdruk en de reparatiereflex van hulpverleners spelen hierin een belangrijke rol. De reparatiereflex is de intuïtieve neiging van hulpverleners om het goede te doen en problemen op te willen lossen.

Prof.Dr. Annemiek Harder pleit ervoor om in plaats van deze reflex vaker de relatiereflex toe te passen. Ze richt zich qua onderzoek en onderwijs op de kwaliteit en effectiviteit van behandeling voor jongeren met ernstige gedrags- en opvoedingsproblemen.

Ga op zoek naar drijfveren en motieven

Ouders en jongeren hebben allerlei drijfveren en motieven om ongewenst gedrag te vertonen of om hierin verandering in aan te brengen. Wil je verandering aanbrengen in ongewenst gedrag? Dan is het belangrijk dat je als professional op zoek gaat naar drijfveren en motieven van jongeren en ouders. Kijk wat er achter het gedrag zit. Goed contact en een samenwerkingsrelatie zijn hierbij belangrijk.

Samenwerkingsrelatie en reparatiereflex

Verschillende studies tonen aan dat de samenwerkingsrelatie met jongeren en ouders in de jeugdzorg belangrijk is om positieve uitkomsten te behalen in de hulpverlening. Bijvoorbeeld verandering in het gedrag van de jongere. Dit gaat niet altijd vanzelf en kan ook ingewikkeld zijn. Ouders of jongeren kunnen wantrouwend zijn of weerstand vertonen richting jou als hulpverlener. Dat maakt het lastig om samen te werken.

Als professional kun je soms ook moeite krijgen met luisteren naar de jongere, als de jongere bijvoorbeeld niet naar jou luistert. Er ontstaat dan een actie-reactie patroon. Een professional kan verschillen van mening met de jongere of ouder over de behandeldoelen. Dit speelt allemaal mee in de relatie waardoor het de samenwerking moeilijk maakt.

Reparatiereflex

Als professional kun je in de reparatiereflex schieten; de intuïtieve neiging om het goede te doen en problemen op te willen lossen. Je gaat dan heel erg sturen door bijvoorbeeld een jongere te confronteren met het ongewenste gedrag en te vragen naar de onderliggende motieven. Deze reflex werkt niet of averechts voor de jongere, want onderzoek laat zien dat het leidt tot slechtere behandeluitkomsten en tot meer ‘weerstand’.

In een bijeenkomst gegeven door Prof.Dr. Annemiek Harder vertelt zij dat er verschillende soorten ‘weerstand’ zijn. Namelijk:

  • Actief: confronteren van de hulpverlener door jongere of ouders (‘Hou nou eens op zeg, nu weet ik het wel’).
  • Subtiel: sociaal wenselijk meepraten met hulpverlener door jongere of ouders (‘Ja, dat is zeker belangrijk’ of ja zeggen, maar nee denken/doen).
  • Passief/terugtrekken: ontwijken/vermijden hulpverlener, bijvoorbeeld niet nakomen van afspraken of vermijden gespreksonderwerp.

Van reparatiereflex naar relatiereflex

Als hulpverlener kun je de reparatiereflex onderdrukken en omzetten in een relatiereflex waarmee je effectieve verandering kan bereiken. Het teruggeven van reflecties en het tonen van empathie is hierbij belangrijk.

Voorbeelden van het tonen van empathie met reflecties:

Jongere: ‘Jij bent niet m’n vader of moeder. Je komt hier om je werk te doen en gaat dan weer naar huis.’

Professional: ‘Je denkt dat ik (helemaal) geen interesse in je heb.’

Jongere: ‘Ik heb af en toe nogal moeite met grenzen aangeven. Ik accepteer gewoon heel snel dingen. Euhm ja. Ik weet niet. Ik vind het nogal tijdrekkend om me daar zorgen over te maken.’

Professional: ‘Je vindt grenzen aangeven niet belangrijk en je hebt er moeite mee.’

Empathie wordt vaak verward met sympathie. Bekijk deze video van Brené Brown voor de verschillen:

Meer weten?

Wil je helpen om goede hulpverlening in de praktijk zichtbaar te maken?

Neem contact op met Prof.Dr. Annemiek Harder via: harder@essb.eur.nl of via LinkedIn.

Wil je nog meer concrete tips? Bekijk de Up2U handleiding (Harder & Eenshuistra, 2019).