Direct naar inhoud
10 November 2020

#StroomOP podcastserie voor steeds betere jeugdhulp

StroomOP onderzoekt in deze achtdelige podcast-serie hoe kinderen met complexe problemen de juiste steun en begeleiding krijgen, waardoor ze stevig in het leven kunnen staan.

In acht afleveringen vertellen bevlogen jeugdhulpverleners hoe volgens hen de jeugdhulp beter kan. Vandaag beter dan gisteren, en morgen beter dan vandaag.

Dit is een nieuwe aflevering: Kinderen en ouders behandel je samen

Problemen los je niet op als je de context negeert waarin ze ontstaan

Het heeft zelden zin om kinderen los van hun ouders te behandelen, zeggen Femy Wanders (klinisch psycholoog, behandelaar bij Accare) en Jessica Vervoort (orthopedagoog-generalist bij Koraal en onderzoeker). Want kinderen met problemen hebben vaak ouders die ook hulp kunnen gebruiken. Samen en gelijktijdig behandelen, dus. Zo mogelijk thuis, zo nodig in een instelling. Dat laatste gebeurt bij de behandelmethode KINGS, Kind In Gezond Systeem.

Eerdere afleveringen van de StroomOP-podcast

Aflevering 1: Hoe minder JeugdzorgPlus, hoe beter

Hoe ontredderd, boos of onaangepast jongeren zich ook gedragen, ze horen niet achter gesloten deuren. De beste JeugdzorgPlus is een JeugdzorgPlus die niet meer bestaat, vinden Suzan Terweij (Parlan) en Joost Richards (Via Jeugd).

Wetenschapsjournalist Malou van Hintum spreekt met Suzan Terweij, hoofd zorgontwikkeling en betrokken bij Transferium, de jeugdzorgplus-afdeling van Parlan en Joost Richards, hoofd zorgpadontwikkeling en innovatie bij Via Jeugd, een jeugdzorgplus-organisatie.

Aflevering 2: Voor veilig opgroeien bestaat geen recept

Besef als hulpverlener dat je werk doet waarin maakbaarheid een illusie is en veiligheid veel definities heeft, zeggen Sanne Eggen (Team Jeugd gemeente Brunssum) en Anita Kraak (Nederlands Jeugdinstituut).

Wat daarbij niet helpt: uit angst voor je eigen veiligheid de boel op papier dichttimmeren. Wat veiligheid in gezinnen wel helpt: met lef inzetten op verbinding en vertrouwen.

In deze tweede podcast spreekt wetenschapsjournalist Malou van Hintum met gedragswetenschapper Sanne Eggen van Team Jeugd, gemeente Brunssum en arts Anita Kraak van het Nederlands Jeugdinstituut.

Aflevering 3: ‘Hulp op maat geef je samen’

Wie ouders en kinderen goed wil helpen, moet twee dingen doen, zeggen Maya Hofhuis (orthopedagoog-generalist bij KOOS Utrecht, specialistische jeugdhulp) en Janine de Winkel (procesregisseur Jeugdwet gemeente Nijkerk). Een: ga naast gezinnen staan. Twee: werk samen met iedereen – zowel binnen als buiten de jeugdhulp – die kan bijdragen aan een oplossing. Wat daarbij enorm helpt: schaf de minutenregistratie, het ‘op- en afschalen’ en de ‘productcode’ af.

In deze podcast spreekt Malou van Hintum met Maya Hofhuis, orthopedagoog-generalist bij KOOS Utrecht, specialistische jeugdhulp, en met Janine de Winkel, procesregisseur Jeugdwet gemeente Nijkerk.

Aflevering 4: Vroegsignalering en vroeghulp kunnen ontwikkelingsproblemen voorkomen

Hulpverleners moeten het niet pluis-gevoel van ouders serieus nemen, en zich bij alarmsignalen niet beperken tot watchful waiting. Tegelijk is het ook onverstandig om problemen op voorhand te medicaliseren.

Dat zeggen Iris Servatius (Karakter, Nijmegen) en Anne-Riet van Haaren (regionaal ambassadeur Integrale Vroeghulp). Effectieve vroegsignalering vereist samenwerking tussen alle voor jonge kinderen relevante specialisten. Zo worden oorzaken van gedragsproblemen helder en is hulp op maat mogelijk.

Aflevering 5: Elk kind verdient een thuis

Jongeren die worden doorgeschoven van de ene naar de andere jeugdinstelling, verdienen een plek waar ze onvoorwaardelijk mogen blijven. Waar ze boos, moeilijk en vervelend mogen zijn, zonder risico op straf of overplaatsing. Alleen zo kunnen ze vertrouwen opbouwen in de buitenwereld en zichzelf, en zelfstandig worden. Dat zeggen Karen de Ruiter (GZ-psycholoog en gedragskundige, Parlan) en Alex de Bokx, (oprichter van de Dushi-huizen).

Aflevering 6: Kinderen en ouders behandel je samen

Het heeft zelden zin om kinderen los van hun ouders te behandelen, zeggen Femy Wanders (klinisch psycholoog, behandelaar bij Accare) en Jessica Vervoort (orthopedagoog-generalist bij Koraal en onderzoeker). Want kinderen met problemen hebben vaak ouders die ook hulp kunnen gebruiken. Samen en gelijktijdig behandelen, dus. Zo mogelijk thuis, zo nodig in een instelling. Dat laatste gebeurt bij de behandelmethode KINGS, Kind In Gezond Systeem.

Aflevering 7: Elk perspectief en alle kennis telt

Waarom wordt er eigenlijk niet goed geluisterd naar wat kinderen zelf aangeven nodig te hebben? En hoe kan het dat ervaringsdeskundigen in de jeugdhulpverlening minder serieus genomen worden dan ‘degenen die ervoor geleerd hebben’? In de StroomOp podcast van BGZJ vertellen OZJ’er en ervaringsprofessional Mohini Awadhpersad en bijzonder hoogleraar participatie en inclusie, Xavier Moonen, hoe zij hier tegenaan kijken.

Mohini Awadhpersad, zelf ervaringsdeskundige op het gebied van loverboys, schrijft zichzelf de term ‘ervaringsprofessional’ toe. Mohini legt het zo uit: een ervaringsprofessional kan op basis van eigen ervaringen en de ervaringen van anderen op collectief niveau soortgelijke problemen van anderen bekijken. Daarnaast heeft diegene zichzelf, al dan niet met een HBO-opleiding zoals Mohini zelf heeft, skills aangeleerd om met de doelgroep om te gaan. ‘Ik zal niet kunnen zeggen ‘ik weet hoe je je voelt’, maar wel op basis van mijn eigen ervaringen en die van anderen diegene kunnen begeleiden. Het zorgt ervoor dat ik me makkelijker kan binden. Bruggen bouwen is één van de taken van een ervaringsprofessional.’

‘Doordat ik vanuit mijn ervaring werk, blijf ik bij mijn oorspronkelijke intentie’

Professionele knuffel

Om te kunnen werken op basis van ervaringen, moet je ook in een team werken dat over zelfkennis beschikt en de nabijheid zoekt van een kind of jongere. En daar loopt het in de praktijk nog wel eens spaak. ‘Een goed voorbeeld is toen ik destijds op een gesloten-jeugdzorginstelling kwam te werken. Daar zat een meisje met anorexia en depressie. Je zag bij haar de hele dag de spanning oplopen. Dus toen we samen aan het einde van de dag haar fasekaart met doelen moesten invullen, liet ik haar op mijn schoot zitten en aaide ik over haar rug. In mijn beleving deed ik dat om haar spanning omlaag te halen. En met succes: dit was een van de avonden waarop ze zichzelf geen pijn had gedaan.’

Mohini’s collega’s konden zich niet direct in haar aanpak vinden. ‘We hebben er heel veel gesprekken over moeten voeren. Ik bleef voet bij stuk houden. Dit is mijn methode, liefdevolle zorg.’ Uiteindelijk ‘won’ Mohini de discussie: die professionele knuffel kwam er. ‘Doordat ik vanuit mijn ervaring werk, blijf ik bij mijn oorspronkelijke intentie. Het wordt geen professionele routine.’

Inbreng jongeren

Xavier Moonen is bijzonder hoogleraar op het gebied van jongeren met een lichtverstandelijke beperking. Hij vindt dat jongeren zelf meer in de jeugdhulpverlening in te brengen zouden moeten hebben. Als eerste op individueel participatieniveau. Ieder kind dat hulp krijgt, zou zelf mee moeten kunnen praten over de hulp die hij krijgt. Ten tweede op collectief niveau, dan heb ik het over cliëntenraden waarin bijvoorbeeld het klimaat en de wijze van hulpverlening besproken worden. En de derde vorm is het actief betrokken worden bij het vormgeven van hulpverlening door middel van onderzoek.

‘Je moet met kinderen op hun niveau praten over dingen waar zij iets over kunnen zeggen’, stelt Xavier. Hij noemt als voorbeeld hoe 4-jarigen tijdens een onderzoek over speelterreinen werden ingeschakeld. ‘Niet dat ze iets over architectuur kunnen zeggen, maar wel over wat ze spannend en veilig vinden.’

‘Die zekerheid ‘als je maar doet wat ik zeg, dan komt het wel goed’ is misplaatst’

Kennelijk bijzonder

Een ander voorbeeld dat hij noemt heeft betrekking op een instituut voor kinderen met een verstandelijke beperking. ‘Daar waren ’s nachts niet fysiek mensen aanwezig, maar kon er op basis van geluidsregistratie wel een nachtwaker het gebouw naar binnen komen. Toen we daar kinderen over spraken, gaven zij aan deze situatie angstaanjagend te vinden. Het harde geluid van het openen van deuren, het gerammel van sleutels stak behoorlijk af tegen de stilte. Het inluistersysteem is gebleven, waarschijnlijk omwille van financiële redenen, maar de deuren zijn toen anders geïnstalleerd, nachtwakers kregen andere schoenen en als er ’s nachts iets wat voorgevallen werd er de dag erna met de kinderen over gepraat.’

‘Kennelijk is het bijzonder dat er naar kinderen wordt geluisterd. Heel veel professionals denken veel te weten over kinderen. Maar die zekerheid ‘als je maar doet wat ik zeg, dan komt het wel goed’ is misplaatst.’ Wat Xavier betreft zou er veel meer op basis van dialoog en gelijkwaardigheid gehandeld moeten worden. ‘Het is niet zo dat het ene perspectief beter is dan het andere, maar vaak weten ouders, kinderen en professionals niet eens van elkaars visie. En het idee dat kinderen zelf invloed uit kunnen oefenen op hun omgeving zorgt juist voor veerkracht.’

Over de StroomOP podcast

In StroomOP, de podcast voor steeds betere jeugdhulp, gaan we op zoek naar hoe we kinderen met complexe problemen de juiste steun en begeleiding kunnen geven, waardoor ze stevig in het leven kunnen staan. Ook willen we leren wat ervoor nodig is om complexe problemen zo veel mogelijk vóór te blijven.

In acht afleveringen vertellen bevlogen jeugdhulpverleners hoe volgens hen de jeugdhulp beter kan. Vandaag beter dan gisteren, en morgen beter dan vandaag. De podcast wordt gepresenteerd door wetenschapsjournalist Malou van Hintum .

StroomOP. Podcast voor steeds betere jeugdhulp, wordt gemaakt door StroomOP samen met BGZJ (Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd) in aanloop naar de StroomOPloop op 10 december 2020, het hybride congres voor jeugdhulpprofessionals die verder willen kijken en dieper willen graven om de jeugdhulp te verbeteren.